અમદાવાદ સમય | મનોરંજન સમાચાર
આગામી ચર્ચાસ્પદ ફિલ્મ ‘રામાયણ: ભાગ 1’માં રાવણ અને પક્ષીરાજ જટાયુ વચ્ચેના યુદ્ધને એક અનોખા અંદાજમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હોવાની વિગતો સામે આવી રહી છે. ફિલ્મમાં રાવણ દ્વારા જટાયુની પાંખો કાપી નાખ્યા બાદ તેમનો એક નખ પોતાની પાસે રાખવાની બાબત ખાસ ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે. આ દ્રશ્ય દ્વારા રાવણના અહંકાર, ક્રૂરતા અને પોતાની શક્તિ સામે કોઈ પડકાર આપે તે સહન ન કરી શકવાના સ્વભાવને દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાનું કહેવાય છે.
સીતાજીની રક્ષા માટે રાવણ સામે લડ્યા હતા જટાયુ
રામાયણની કથા અનુસાર, જ્યારે લંકાપતિ રાવણ માતા સીતાનું અપહરણ કરીને પુષ્પક વિમાનમાં લંકા તરફ જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે રસ્તામાં પક્ષીરાજ જટાયુએ તેને અટકાવ્યો હતો. વૃદ્ધાવસ્થા હોવા છતાં જટાયુએ નારી સન્માન અને ધર્મની રક્ષા માટે રાવણ સામે યુદ્ધ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
જટાયુએ રાવણને ભારે પડકાર આપ્યો હતો. યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે રાવણના રથ અને ધનુષ્યને પણ નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. જોકે, અંતે રાવણે પોતાની ચંદ્રહાસ તલવારથી જટાયુની બંને પાંખો કાપી નાખી હતી. ગંભીર રીતે ઘાયલ જટાયુ ધરતી પર પટકાયા હતા.
જટાયુનો નખ પોતાની પાસે રાખવા પાછળ રાવણનો અહંકાર?
ફિલ્મમાં દર્શાવાતી કથાના આ તત્ત્વ મુજબ, જટાયુ જેવા પરાક્રમી પક્ષી દ્વારા મળેલા પડકારને રાવણ પોતાના અહંકાર પરના પ્રહાર તરીકે જુએ છે. યુદ્ધમાં જટાયુએ તેને ઈજા પહોંચાડી હોવાથી રાવણ તેમનો નખ પોતાની પાસે વિજયની નિશાની તરીકે રાખે છે, તેવી કથાત્મક કલ્પના રજૂ કરવામાં આવી છે.
આ દ્રશ્યનો આશય રાવણના અહંકાર અને જટાયુના બલિદાન વચ્ચેનો વિરોધાભાસ દર્શાવવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. રાવણ માટે તે વિજયનું પ્રતીક હોઈ શકે છે, પરંતુ રામાયણની દૃષ્ટિએ જટાયુનું બલિદાન ધર્મ અને નારી સન્માન માટેના સર્વોચ્ચ સાહસનું પ્રતીક છે.
મૂળ રામાયણમાં નખ સાચવવાનો ઉલ્લેખ નથી
અહીં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડમાં જટાયુ અને રાવણ વચ્ચેના ભીષણ યુદ્ધનું વર્ણન મળે છે. તેમાં જટાયુ દ્વારા રાવણના રથ અને ધનુષ્યને નુકસાન પહોંચાડવાની તથા અંતે રાવણ દ્વારા તેમની પાંખો કાપી નાખવાની ઘટના વર્ણવવામાં આવી છે.
જોકે, રાવણ દ્વારા જટાયુનો નખ પોતાની પાસે રાખવામાં આવ્યો હોવાનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ વાલ્મીકિ રામાયણ કે રામચરિતમાનસમાં જોવા મળતો નથી. તેથી ફિલ્મમાં દર્શાવાયેલું આ તત્ત્વ મૂળ ગ્રંથોમાંથી લેવામાં આવેલી ઘટના નહીં, પરંતુ ફિલ્મની કથાને વધુ નાટકીય અને પ્રતીકાત્મક બનાવવા માટે ઉમેરાયેલું સર્જનાત્મક તત્ત્વ હોવાનું જણાય છે.
જટાયુનું બલિદાન આજે પણ ધર્મ અને સાહસનું પ્રતીક
રામાયણમાં જટાયુની ભૂમિકા માત્ર એક પક્ષીની નથી, પરંતુ અન્યાય સામે અંતિમ શ્વાસ સુધી લડનાર ધર્મનિષ્ઠ યોદ્ધાની છે. તેમણે જાણતા હોવા છતાં કે રાવણ અત્યંત શક્તિશાળી છે, માતા સીતાની રક્ષા માટે પોતાના પ્રાણની પરવા કર્યા વિના યુદ્ધ કર્યું હતું.
આ જ કારણ છે કે જટાયુની હારને પરાજય તરીકે નહીં, પરંતુ ધર્મ અને નારી સન્માન માટે આપવામાં આવેલા મહાન બલિદાન તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
‘રામાયણ: ભાગ 1’માં આ પ્રકારના દ્રશ્ય દ્વારા પૌરાણિક કથાના જાણીતા પ્રસંગને નવા સિનેમેટિક અંદાજમાં રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
