ભારત એ વિવિધતામાં એકતાનો દેશ છે અને આ વાત હોળીના તહેવારમાં સૌથી વધુ સાર્થક થતી જોવા મળે છે. આપણે જેને ‘હોળી’ કહીએ છીએ, તે દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં અલગ-અલગ નામે અને અનોખી પરંપરાઓ સાથે ઉજવવામાં આવે છે.
બંગાળનો ‘ડોલ ઉત્સવ’: ભક્તિ અને રંગોનો સંગમ
પશ્ચિમ બંગાળમાં હોળીને ‘ડોલ પૂર્ણિમા’ અથવા ‘ડોલ યાત્રા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અહીં આ તહેવાર ભગવાન કૃષ્ણ અને રાધાના પ્રેમનું પ્રતીક છે.
લોકો પીળા વસ્ત્રો પહેરીને ગીત-સંગીત સાથે રાધા-કૃષ્ણની પાલખી કાઢે છે અને એકબીજાને અબીલ-ગુલાલ લગાવીને સુખ-શાંતિની કામના કરે છે.
ગોવાનો ‘શિગ્મોત્સવ’: લોકનૃત્ય અને પરંપરાનો ઉત્સવ
ગોવામાં હોળી એટલે ‘શિગ્મો’ અથવા ‘શિગ્મોત્સવ’. આ ઉત્સવ પંદર દિવસ સુધી ચાલે છે. અહીં સ્થાનિક લોકો પરંપરાગત વસ્ત્રો પહેરીને રસ્તાઓ પર લોકનૃત્ય કરે છે. મોટા પાયે સરઘસો કાઢવામાં આવે છે, જેમાં ગોવાની સંસ્કૃતિ અને પૌરાણિક કથાઓની ઝાંખી જોવા મળે છે.
હોળીના વિવિધ નામો અને અનોખી રીત-ભાત:
ભારતના અન્ય રાજ્યોમાં પણ હોળીના રસપ્રદ રૂપો જોવા મળે છે:
* ઉત્તર પ્રદેશ (મથુરા-વૃંદાવન): અહીંની ‘લઠ્ઠમાર હોળી’ વિશ્વવિખ્યાત છે, જ્યાં સ્ત્રીઓ લાકડીથી પુરુષોને મારે છે અને પુરુષો ઢાલથી બચાવ કરે છે.
* પંજાબ: અહીં હોળીના બીજા દિવસે ‘હોલા મોહલ્લા’ ઉજવાય છે, જે શીખ સમુદાયના શૌર્ય અને બહાદુરીનું પ્રદર્શન છે.
* મણિપુર: અહીં હોળીને ‘યાઓસાંગ’ કહેવામાં આવે છે, જે પાંચ દિવસ સુધી ચાલે છે અને તેમાં ‘થબલ ચોંગબા’ નૃત્ય મુખ્ય આકર્ષણ હોય છે.
* કેરળ: દક્ષિણ ભારતના આ રાજ્યમાં તેને ‘મંજુલ કુલી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
એકતાનો સંદેશ
ભલે નામ અલગ હોય કે રીત-રિવાજ, પણ હોળીનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય તો ભાઈચારો, પ્રેમ અને અનિષ્ટ પર ઇષ્ટના વિજયનો જ છે. ૨૦૨૬ની હોળી ફરી એકવાર દેશવાસીઓને એકતાના રંગે રંગવા માટે તૈયાર છે.
