UPIના નવા નિયમો: ₹2,000થી વધુની પેમેન્ટ પર MDR, ગ્રાહકોને ચાર્જ નહીં
નવી દિલ્હી: ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટના સૌથી લોકપ્રિય માધ્યમ UPIને લઈને મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઑફ ઈન્ડિયા (NPCI) દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા Merchant Discount Rate (MDR) ફ્રેમવર્ક મુજબ 15 ઓક્ટોબર 2026થી પસંદગીના Person-to-Merchant (P2M) UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.4% MDR લાગુ થશે. જોકે આ ચાર્જ સામાન્ય ગ્રાહક પાસેથી લેવામાં આવશે નહીં. (The Times of India)
નવા નિયમોમાં ₹2,000 સુધીના P2M UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR શૂન્ય રહેશે. તેમજ Person-to-Person (P2P) એટલે કે એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિને કરવામાં આવતી UPI ચુકવણી પણ અગાઉની જેમ ચાર્જ-ફ્રી રહેશે. (The Times of India)
₹3,000ની UPI પેમેન્ટ પર કેટલો ચાર્જ?
નવા માળખા પ્રમાણે પસંદગીના P2M વ્યવહારોમાં:
| UPI પેમેન્ટ | MDR |
|---|---|
| ₹2,000 સુધી | ₹0 |
| ₹3,000 | ₹12 |
| ₹50,000 | ₹200 |
| ₹75,000 | ₹300 |
| ₹75,000થી વધુ | મહત્તમ ₹300 |
અર્થાત્ ₹2,000થી વધુના પાત્ર P2M વ્યવહારમાં 0.4% MDR લાગશે, પરંતુ ₹75,000 કે તેથી વધુની પેમેન્ટ પર મહત્તમ MDR ₹300 રહેશે. (Moneycontrol)
ગ્રાહક પાસેથી MDR વસૂલી શકાશે?
ના. નવા ફ્રેમવર્ક હેઠળ MDR વેપારીના પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમમાં લાગુ થવાનો છે અને ગ્રાહક પર તેનો સીધો બોજ નાખી શકાશે નહીં. એટલે UPIથી ચૂકવણી કરતી વખતે ગ્રાહકને અલગથી MDR અથવા પ્લેટફોર્મ ફી ચૂકવવાની રહેશે નહીં.
નાના દુકાનદારોને પણ રાહત
નાના વેપારીઓ માટે ખાસ જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે. UPI QR મારફતે દર મહિને ₹1 લાખ સુધીની ચુકવણી મેળવનારા પાત્ર નાના વેપારીઓને MDRમાંથી રાહત મળશે. ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં ડિજિટલ પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
રેલવે, ઇંધણ સહિત કેટલીક કેટેગરીમાં અલગ ચાર્જ
રેલવે, ટેલિકોમ, વીમા અને ઇંધણ જેવી પસંદગીની કેટેગરીમાં ₹2,000થી વધુની પેમેન્ટ માટે સામાન્ય 0.4%ના બદલે ટ્રાન્ઝેક્શન દીઠ ₹5નું ફ્લેટ MDR લાગુ થશે. મૂડીબજાર સંબંધિત કેટલીક UPI પેમેન્ટ માટે 0.02% MDR, મહત્તમ ₹300ની જોગવાઈ છે.
UPI એપ પર પણ કોઈ પ્લેટફોર્મ ફી નહીં
નવા નિયમોનો અર્થ એવો નથી કે PhonePe, Google Pay અથવા અન્ય UPI એપ્સ સામાન્ય ગ્રાહકો પાસેથી અલગ પ્લેટફોર્મ ફી વસૂલશે. ગ્રાહક માટે UPI પેમેન્ટ પ્રક્રિયા ચાર્જ-ફ્રી રાખવાની જોગવાઈ છે.
₹2,000 સુધીની પેમેન્ટ કેમ મહત્વપૂર્ણ?
અધિકારીઓ દ્વારા જાહેર કરાયેલી માહિતી મુજબ ₹2,000 સુધીના P2M વ્યવહારો UPIના P2M વોલ્યુમના 95%થી વધુ છે. તેથી રોજિંદી નાની ખરીદી—જેમ કે કરિયાણા, ચા-નાસ્તો અથવા સ્થાનિક દુકાનની પેમેન્ટ—પર નવા MDRની અસર નહીં પડે.
નવા નિયમનો હેતુ શું?
NPCI અને સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા માળખા મુજબ MDRથી મળનારી આવકનો ઉપયોગ UPI ઇકોસિસ્ટમના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સાયબર સુરક્ષા, નવીનતા અને ગ્રાહક સેવાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે કરવાનો હેતુ છે.
ખાસ નોંધ: નવા નિયમો 15 ઓક્ટોબર 2026થી અમલમાં આવશે. તેથી હાલની તારીખે સામાન્ય ગ્રાહકો માટે UPI પેમેન્ટમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી; નવો MDR ફ્રેમવર્ક નિર્ધારિત તારીખથી લાગુ થશે.
