ગુજરાતના સૌથી મોટું શહેર અમદાવાદ આજે 612 વર્ષનું થઈ ગયું છે. યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટીમાં સ્થાન મેળવનાર અમદાવાદ ભારતનું પ્રથમ શહેર છે. વર્લ્ડ હેરિટેજમાં સમાવિષ્ટ અમદાવાદ એ ઇતિહાસ, પરંપરા અને આધુનિકતાનો સંગમ છે. જો આ શહેરમાં સદીઓ જૂની મસ્જિદોનું સ્થાપત્ય જોવા જેવું હોય તો સાબરમતી નદી પર બનેલો નવો અટલ બ્રિજ તેનું નવું સ્થળ અને સેલ્ફી પોઈન્ટ છે. અમદાવાદ શહેર બે શહેરોમાં વહેંચાયેલું છે. શહેરની વચ્ચેથી વહેતી સાબરમતી નદી શહેરને બે ભાગમાં વહેંચે છે.
જૂના અમદાવાદને કોટ વિસ્તાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. શહેરમાં 10 કિલોમીટર લાંબી દિવાલ હતી. એવું કહેવાય છે કે આ દિવાલ ભૂતકાળમાં શહેરની રક્ષા કરતી હતી. તેના પર થાંભલા હતા. જે ચોક્કસ સમુદાયના ઘરો અને તેમના વિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું હતું. આ દિવાલમાં 12 દરવાજા હતા. કેટલાક દરવાજા આજે પણ છે. તેમાંથી દિલ્હી દરવાજા અને લાલ દરવાજા મુખ્ય છે.
અહમદ શાહે નામ બદલ્યું
અમદાવાદ અગાઉ કર્ણાવતી તરીકે જાણીતું હતું અને 1411 પછી મુઝફ્ફર વંશના સુલતાન અહમદ શાહ દ્વારા તેનું નામ બદલીને અમદાવાદ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે તેણે રાજા કર્ણદેવ I પાસેથી તેને જીતી લીધું હતું. અહીંની ઘણી મસ્જિદો તે સમયના સ્થાપત્યને પ્રતિબિંબિત કરે છે. 1960 થી 1970 સુધી અમદાવાદ ગુજરાતની રાજધાની રહ્યું જ્યારે મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત મહાગુજરાત ચળવળ પછી બોમ્બે રાજ્યમાંથી અલગ થયા. આ પછી નવા શહેરની રચના અને વસાહત કરવામાં આવી અને તેનું નામ ગાંધીનગર રાખવામાં આવ્યું. આજે ગાંધીનગર ગુજરાતનું પાટનગર છે. આજે પણ ગુજરાતની હાઈકોર્ટ અમદાવાદમાં આવેલી છે. અમદાવાદ રાજ્યનું નાણાકીય કેન્દ્ર ગણાય છે.
આઝાદીની ચળવળનું કેન્દ્ર
આઝાદીની ચળવળમાં અમદાવાદે મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. બ્રિટિશ શાસન વિરુદ્ધ મહાત્મા ગાંધીના અભિયાનને કારણે આ શહેર ઘણા મોટા કાર્યક્રમો અને સંઘર્ષોનું સાક્ષી બન્યું. સાબરમતી નદી પર બાપુના આશ્રમને કારણે આજે એક મુખ્ય માર્ગ આશ્રમ રોડ તરીકે ઓળખાય છે. મહાત્મા ગાંધી લાંબા સમય સુધી સાબરમતી આશ્રમમાં રહ્યા હતા. અમદાવાદને 21મી સદીમાં લાવનાર તેના વિકસતા કાપડ ઉદ્યોગ માટે તેને ‘પૂર્વનું માન્ચેસ્ટર’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
વિશ્વનું સૌથી મોટું સ્ટેડિયમ
જો કે અમદાવાદમાં અનેક ઐતિહાસિક ઈમારતો છે, પરંતુ મોટેરામાં બનેલ નવા યુગનું ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ તેનું ગૌરવ છે. નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમ દર્શકોની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનું સૌથી મોટું ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ છે. નમસ્તે ટ્રમ્પ ઈવેન્ટમાં આ સ્ટેડિયમની દુનિયાભરમાં ચર્ચા થઈ હતી. IIM અમદાવાદ શહેરનું એક મોટું ગૌરવ છે. જો વિકાસની વાત કરીએ તો અમદાવાદ પશ્ચિમ વિસ્તારમાં વધુ વિસ્તર્યું છે. અમદાવાદની રાજકીય શક્તિ પણ ઘણી ઊંચી છે. ગુજરાતની કુલ 182 વિધાનસભા બેઠકોમાંથી 21 બેઠકો અમદાવાદની છે. ગુજરાત વર્તમાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું હોમ સ્ટેટ છે ત્યારે અમદાવાદ એ શહેર છે જ્યાં તેમણે લાંબો સમય વિતાવ્યો છે.
