ભારત સરકારે દેશના કરોડો ખાનગી નોકરીયાતો, ગિગ વર્કર્સ (જેવા કે ડિલિવરી બોય્ઝ, કેબ ડ્રાઈવર્સ, ફ્રીલાન્સર્સ) અને અસંગઠિત ક્ષેત્રના શ્રમિકોના નિવૃત્તિ પછીના જીવનને આર્થિક રીતે સધ્ધર બનાવવા માટે ‘EPFO 3.0’ હેઠળ એક અત્યંત મહત્વકાંક્ષી પેન્શન યોજનાનો રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે.
હાલમાં જે કર્મચારીઓ એમ્પ્લોઈઝ પેન્શન સ્કીમ (EPS) ના દાયરામાં નથી આવતા અથવા તો જેમનો માસિક પગાર રૂ. ૧૫,૦૦૦ થી વધુ હોવાને કારણે નિયમિત પેન્શનથી વંચિત રહી જાય છે, તેમના માટે આ નવી કન્ટ્રીબ્યુટરી (ફાળો આધારિત) પેન્શન યોજના આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે. સરકાર આ સિસ્ટમને સંપૂર્ણપણે ડિજિટાઈઝ્ડ કરીને કોર બેંકિંગ સોલ્યુશન સાથે સાંકળવાની યોજના બનાવી રહી છે, જેથી નિવૃત્તિ ભંડોળની વ્યવસ્થા વધુ પારદર્શક, સુરક્ષિત અને ઝડપી બને.
આ પ્રસ્તાવિત યોજનાની સૌથી આકર્ષક બાબત તેની અજોડ સુગમતા અને આધુનિક સ્માર્ટ ડિજિટલ ડેશબોર્ડ છે. સભ્યોને ૫૫ વર્ષની ઉંમરે પહોંચ્યા પછી પોતાનું નિવૃત્તિ ભંડોળ કઈ રીતે મેળવવું – જેમ કે વ્યાજ આધારિત માસિક આવક અથવા સિસ્ટમેટિક વિથડ્રોઅલ પ્લાન તે નક્કી કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા મળશે. ડિજિટલ ડેશબોર્ડ દ્વારા યુઝર્સ પોતાનું નિવૃત્તિ લક્ષ્ય સેટ કરી શકશે અને તે મુજબ રોકાણનું આયોજન પણ જાતે બદલી શકશે. એટલું જ નહીં, આ સિસ્ટમ પરંપરાગત રાષ્ટ્રીય પેન્શન યોજના કરતાં ઘણી અલગ અને વધુ લાભદાયી હશે કારણ કે તે નિવૃત્તિના સમયે પણ સભ્યોને તેમના મૂળ રોકાણને સુરક્ષિત રાખીને માત્ર વ્યાજ મેળવવાનો ક્રાંતિકારી વિકલ્પ પૂરો પાડે છે.
લગભગ ૫૫ કરોડના વિશાળ ભારતીય કાર્યબળમાંથી આશરે ૪૨ કરોડ લોકો અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં સખત પરિશ્રમ કરે છે, જેમના માટે વૃદ્ધાવસ્થાની લાકડી સમાન કોઈ પેન્શન યોજના ઉપલબ્ધ નથી. આ ખાલીપો પૂરવા માટે જ પ્રસ્તાવિત યોજના હેઠળ વિશેષ ‘કૌટુંબિક સુરક્ષા ભંડોળ’ ની પણ વિચારણા ચાલી રહી છે, જે સભ્યના આકસ્મિક અવસાન બાદ તેમના જીવનસાથી અને માસૂમ બાળકોને પેન્શન આપીને આર્થિક કટોકટીમાંથી બચાવશે. કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી ફંડ અને ગિગ પ્લેટફોર્મ કંપનીઓના સીધા યોગદાનની મંજૂરી આપતી આ બહુ-પરિમાણીય યોજના જો કેબિનેટની અંતિમ મંજૂરી મેળવવામાં સફળ રહેશે, તો તે ભારતીય સામાજિક સુરક્ષાના ઇતિહાસની સૌથી મોટી કલ્યાણકારી ક્રાંતિ સાબિત થશે.
