પુરૂષોત્તમ માસની મધ્યમાં પ્રથમ અધિક શ્રાવણ શુક્લ પક્ષની ગણેશ ચતુર્થીનો મહાન તહેવાર 21 જુલાઇ શુક્રવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે. ભગવાન ગણેશ અને ચંદ્રના સંયોજનથી બનેલી તમામ ચતુર્થીઓનું મહત્વ તમામ પૌરાણિક ગ્રંથોમાં વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. ગણેશ એવા જ્ઞાન અને બુદ્ધિના દેવતા છે, જેમની પૂજા જીવનને દિશા આપે છે. ભગવાન ગણેશ ચતુર્થી તિથિના દેવતા, અધિકમાસના શ્રી વિષ્ણુ અને શ્રાવણ માસના ભગવાન શિવ છે. એવી રીતે આ ચતુર્થીના દિવસે પૂજા, ઉપવાસ અને દાન કરવાથી આ ત્રણેય દેવતાઓની કૃપા સરળતાથી મેળવી શકાય છે. વિનાયક ચતુર્થી પર શ્રી ગણેશની પૂજા કરવાથી જ્ઞાન અને સમૃદ્ધિ મળે છે, બધી પરેશાનીઓ દૂર થાય છે.
વાસ્તુ નિયમો અનુસાર પૂજા કરો
સવારે સ્નાન કર્યા પછી ભગવાન ગણેશની પૂજા જળ, પંચામૃત રોળી, અક્ષત, સુપારી, જનેયુ, સિંદૂર, ફૂલ, દુર્વા વગેરેથી કરો. પછી લાડુનો પ્રસાદ ચઢાવીને દીવા અને ધૂપથી તેમની આરતી કરો. ગણેશના મંત્ર ‘ૐ ગં ગણપતયે નમઃ’ અથવા ‘વક્રતુણ્ડ મહાકાય સૂર્યકોટિ સંપ્રભ. નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા’નો તમે સુખ અને સમૃદ્ધિની ઈચ્છા સાથે બને તેટલો જાપ કરો. પૂજા કરતી વખતે કેટલાક વાસ્તુ નિયમોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ, આમ કરવાથી પૂજાનું ફળ વધે છે.
ગણેશજીના બેસવા માટે પૂર્વ, ઉત્તર-પૂર્વ અથવા બ્રહ્મા સ્થાન શુભ માનવામાં આવે છે. પૂજા કરતી વખતે પૂજા કરનારનું મુખ પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ હોવું જોઈએ. પૂજામાં વાદળી અને કાળા રંગના કપડાં ન પહેરવા જોઈએ. તેમની પૂજામાં લાલ, પીળા, ગુલાબી, લીલા કે કેસરી રંગના વસ્ત્રો પહેરવા શુભ માનવામાં આવે છે. ગણેશજી વિઘ્નો દૂર કરનાર છે, તેમની પૂજા કરવાથી મકાનનું વાસ્તુશાસ્ત્ર પણ દૂર થાય છે, સકારાત્મક ઉર્જા આવે છે.
ચંદ્ર દર્શનનું પૌરાણિક મહત્વ
શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ છે કે સૌભાગ્ય, સંતાન, ધન, પતિની રક્ષા અને સંકટથી બચવા માટે ચંદ્રદેવની પૂજા કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ વ્રત, જે સૂર્યોદયથી શરૂ થાય છે, ચંદ્રના દર્શન કર્યા પછી સમાપ્ત થાય છે. આ દિવસે ચંદ્રોદય પછી એક વાસણમાં પાણી ભરીને તેમાં લાલ ચંદન, કુશ, પુષ્પ, અક્ષત, સાકર વગેરે મૂકી ચંદ્રને અર્ઘ્ય અર્પણ કરો અને કહેતા- ‘આકાશના રૂપમાં સમુદ્રનો માણિક્ય ચંદ્ર! દક્ષ કન્યા રોહિણીની વહાલી! ગણેશના પ્રતિબિંબો! તમે મારા દ્વારા આપવામાં આવેલ આ અર્ઘ્યનો સ્વીકાર કરો.’ ચંદ્રને આપવામાં આવેલ આ દિવ્ય અને પાપયુક્ત અર્ઘ્ય સૌભાગ્યમાં વધારો કરે છે. શુભ વિનાયક ચતુર્થીના વ્રતનું પાલન કરવાથી માણસને ધન અને ધાન્યના આશીર્વાદ મળે છે. ક્યારેય તકલીફ થતી નથી. ચંદ્રને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવાથી કુંડળીમાં ચંદ્રની સ્થિતિ પણ મજબૂત બને છે. શાસ્ત્રો અનુસાર કલંક ચતુર્થીના દિવસે ચંદ્ર ન જોવો જોઈએ, કારણ કે આ દિવસે ચંદ્રને જોવાથી ખોટા કલંક લાગે છે.
આવા છે ભગવાન ગણેશ
શાસ્ત્રોમાં વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે કે ‘ગણાનાં જીવજાતાનાં ય ઈશ: સ ગણેશઃ’ એટલે કે જે તમામ ગણો અને જીવોના સ્વામી છે, તે ગણેશ છે. પંચમહાભૂતમાં જળ તત્વનો અધિપતિ હોવાને કારણે તે દરેક જીવમાં રક્ત સ્વરૂપે વિદ્યમાન રહે છે, તેથી શાસ્ત્રોમાં ગણેશજીનો રંગ પણ લાલ રંગ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યો છે. અથર્વવેદ અનુસાર પ્રકૃતિના અધિપતિ પણ શ્રી ગણેશ જ છે. પ્રકૃતિનો રંગ લીલો હોવાથી ગણેશજીના શરીરના રંગને લીલો ગણાવ્યો છે. લીલો રંગ શાંતિ, પ્રગતિ અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે, તેથી જ અમૃતમાંથી ઉત્પન્ન થતી દુર્વા, જેનો રંગ લીલો છે, તેમને ખૂબ જ પ્રિય છે.
