Rs 500 Fake Currency: 19 મે, 2023 ના રોજ, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ 2000 રૂપિયાની નોટ બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો. દેશની તમામ બેંકોમાં તેમના પરત આવવાની પ્રક્રિયા પણ શરૂ થઈ ગઈ છે. હવે RBIના વાર્ષિક રિપોર્ટમાં 500 રૂપિયાની નોટને લઈને પણ મોટો ખુલાસો થયો છે. રૂપિયા 500ની નોટોને લગતી આ મુશ્કેલી કેન્દ્રીય બેન્કની સામે રૂપિયા 2000ની નોટ બદલવા માટે આપવામાં આવેલી 30 સપ્ટેમ્બરની સમયમર્યાદા પૂરી થાય તે પહેલા જ સામે આવી છે.
વાસ્તવમાં 2000 રૂપિયાની ગુલાબી નોટો બંધ થયા બાદ હવે દેશની સૌથી મોટી સરક્યુલેશની નોટો રિઝર્વ બેંક માટે માથાનો દુખાવો બની રહી છે. રિપોર્ટ અનુસાર 500ની નકલી નોટોની ઘૂસણખોરી સતત વધી રહી છે. 2022-23માં 500 રૂપિયાની લગભગ 91 હજાર 110 નકલી નોટો પકડાઈ હતી, જે 2021-22ની સરખામણીમાં 14.6 ટકા વધુ છે. 2020-21માં 500 રૂપિયાની 39,453 નકલી નોટો પકડાઈ હતી. જ્યારે 2021-22માં 76 હજાર 669ની નકલી નોટો ઝડપાઈ હતી.
2000ની નકલી નોટોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો
500 રૂપિયાની નોટો ઉપરાંત 2000 રૂપિયાની નકલી નોટો પણ નકલી સરક્યુલેશનની વસૂલાતના કેસમાં સામેલ છે. જો કે, તેમની સંખ્યામાં ઘટાડો નોંધાયો છે અને નાણાકીય વર્ષ 2022-23માં 2000 રૂપિયાની નકલી નોટોની સંખ્યા 28 ટકા ઘટીને 9 હજાર 806 નોટો પર આવી ગઈ છે. 500 અને બે હજાર રૂપિયાની નોટો ઉપરાંત 100, 50, 20, 10 રૂપિયાની નકલી નોટો પણ પકડાઈ છે. આરબીઆઈના રિપોર્ટ અનુસાર, બેંકિંગ સેક્ટરમાં કુલ 2 લાખ 25 હજાર 769 નકલી નોટો પકડાઈ હતી, જ્યારે ગયા વર્ષે 2 લાખ 30 હજાર 971ની નકલી નોટો મળી આવી હતી.
20 રૂપિયાની નકલી નોટોની ઘૂસણખોરી વધી
આ વર્ષે 500 રૂપિયા ઉપરાંત 20 રૂપિયાની નકલી નોટોની સંખ્યામાં પણ વધારો થયો છે. 2022-23માં 20 રૂપિયાની નકલી નોટોમાં 8.4 ટકાનો વધારો થયો છે. 10 રૂપિયાની નકલી નોટોની સંખ્યામાં 11.6 ટકાનો ઘટાડો થયો છે, જ્યારે 100 રૂપિયાની નકલી નોટોની સંખ્યામાં 14.7 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. નકલી નોટો ઉપરાંત આરબીઆઈએ તેના વાર્ષિક અહેવાલમાં નોટો પર છાપવાની સંપૂર્ણ માહિતી પણ આપી છે. RBIએ 2022-23માં નોટ છાપવા માટે કુલ 4 હજાર 682.80 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા હતા. 2021-22માં પ્રિન્ટિંગનો ખર્ચ 4 હજાર 984.80 કરોડ રૂપિયા હતો
10 અને 500ની નોટોના સરક્યુલેશનમાં મોટો હિસ્સો
જો સર્ક્યુલેશનની વાત કરીએ તો 10 અને 500 રૂપિયાની નોટો સૌથી વધુ સરક્યુલેશનમાં છે. 31 માર્ચ, 2023 સુધી વોલ્યુમની દૃષ્ટિએ, દેશના કુલ સરક્યુલેશનના 37.9 ટકા સરક્યુલેશન 500ની નોટ છે. આ પછી 10 રૂપિયાની નોટનો હિસ્સો 19.2 ટકા છે. આવી સ્થિતિમાં, સિસ્ટમમાંથી 500 રૂપિયાની નકલી નોટોને સાફ કરવાની RBIની મોટી જવાબદારી છે.
