આ વર્ષે રેપો રેટમાં ચાર વખત ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં ૧.૨૫%નો ઘટાડો થયો છે. ફેબ્રુઆરીની બેઠકમાં, RBI એ વ્યાજ દર ૬.૫૦% થી ઘટાડીને ૬.૨૫% કર્યો છે. લગભગ પાંચ વર્ષ પછી નાણાકીય નીતિ સમિતિ દ્વારા આ ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો.
એપ્રિલમાં બીજી વખત વ્યાજ દરમાં ૦.૨૫% ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો. જૂનમાં ત્રીજી વખત દરમાં ૦.૫૦% ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો. હવે, વધુ ૦.૨૫% ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. આમ, નાણાકીય નીતિ સમિતિએ ત્રણ વખત વ્યાજ દરમાં ૧.૨૫% ઘટાડો કર્યો છે.
રેપો રેટ શું છે? તે લોન કેવી રીતે સસ્તી બનાવે છે? RBI બેંકોને જે વ્યાજ દરે લોન આપે છે તેને રેપો રેટ કહેવામાં આવે છે. નીચા રેપો રેટથી બેંકો ઓછા વ્યાજ દરે લોન મેળવી શકશે. જ્યારે બેંકો સસ્તી લોન મેળવે છે, ત્યારે તેઓ ઘણીવાર આ લાભ તેમના ગ્રાહકોને આપે છે. પરિણામે, બેંકો પણ તેમના વ્યાજ દર ઘટાડે છે.
રિઝર્વ બેંક રેપો રેટમાં વધારો કે ઘટાડો કેમ કરે છે? કોઈપણ કેન્દ્રીય બેંક પાસે પોલિસી રેટના રૂપમાં ફુગાવાનો સામનો કરવા માટે એક શક્તિશાળી સાધન હોય છે. જ્યારે ફુગાવો ખૂબ વધારે હોય છે, ત્યારે કેન્દ્રીય બેંક પોલિસી રેટ વધારીને અર્થતંત્રમાં નાણાંનો પ્રવાહ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરે છે.
ઊંચા નીતિ દરથી કેન્દ્રીય બેંક તરફથી બેંકોને આપવામાં આવતી લોન વધુ મોંઘી બનશે. બદલામાં, બેંકો તેમના ગ્રાહકોને આપવામાં આવતી લોન વધુ મોંઘી બનાવશે. આનાથી અર્થતંત્રમાં નાણાંનો પ્રવાહ ઓછો થાય છે. નાણાંનો પ્રવાહ ઓછો થવાથી માંગમાં ઘટાડો થાય છે, જેના કારણે ફુગાવામાં ઘટાડો થાય છે.
તેવી જ રીતે, જ્યારે અર્થતંત્ર મુશ્કેલ તબક્કામાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે પુનઃપ્રાપ્તિ માટે નાણાંના પ્રવાહમાં વધારો જરૂરી છે. આવી સ્થિતિમાં, કેન્દ્રીય બેંક પોલિસી રેટ ઘટાડે છે. આનાથી કેન્દ્રીય બેંક તરફથી બેંકોને આપવામાં આવતી લોન સસ્તી બને છે, અને ગ્રાહકોને પણ સસ્તા દરે લોન મળે છે.
આરબીઆઈની નાણાકીય નીતિ સમિતિ દર બે મહિને મળે છે. આમાંથી ત્રણ સભ્યો આરબીઆઈના છે, જ્યારે બાકીના કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવે છે. આરબીઆઈની બેઠકો દર બે મહિને યોજાય છે.
તાજેતરમાં, રિઝર્વ બેંકે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે નાણાકીય નીતિ સમિતિની બેઠકોનું સમયપત્રક બહાર પાડ્યું. આ નાણાકીય વર્ષમાં કુલ છ બેઠકો યોજાશે. પહેલી બેઠક ૭-૯ એપ્રિલના રોજ યોજાઈ હતી.
હકીકતમાં, રિઝર્વ બેંક રેપો રેટ અથવા પોલિસી વ્યાજ દરમાં ઘટાડો કરે કે તરત જ, બધી બેંકોને તેમના રિટેલ લોન વ્યાજ દર ઘટાડવાની ફરજ પડશે. આ રિટેલ લોનમાં હોમ લોન, ઓટો લોન અને પર્સનલ લોન સહિત તમામ પ્રકારની નાની લોનનો સમાવેશ થાય છે. આ વર્ષે રિઝર્વ બેંકે રેપો રેટમાં ત્રીજી વખત ઘટાડો કર્યો છે, જેનાથી લોન વ્યાજ દર ઘટીને ૧.૨૫% થઈ ગયા છે. આ સ્પષ્ટપણે ઘર અને વાહન ખરીદનારાઓ માટે એક વરદાન છે. વ્યાજ દરમાં આ ૦.૨૫% ઘટાડો ૫૦ લાખ રૂપિયાની હોમ લોન લેનાર વ્યક્તિને બચાવશે.
ધારો કે કોઈએ ઘર ખરીદવા માટે ૨૦ વર્ષ માટે ૫૦ લાખ રૂપિયાની હોમ લોન લીધી છે અને વાર્ષિક વ્યાજ દર ૮.૨૫% ચૂકવી રહ્યો છે. આ લોન પર વર્તમાન EMI દર મહિને રૂ.૪૨,૬૦૩ છે. આનો અર્થ એ કે તમારે સમગ્ર મુદત દરમિયાન રૂ.૫૨,૨૪,૭૮૮ વ્યાજ ચૂકવવા પડશે, જેનાથી તમારી કુલ જવાબદારી રૂ.૧,૦૨,૨૪,૭૮૮ રહેશે. આનો અર્થ એ કે તમારે લોનની રકમ કરતાં વધુ વ્યાજ ચૂકવવું પડશે.
હવે જ્યારે તમારી હોમ લોનના વ્યાજ દરમાં ૦.૨૫%નો ઘટાડો થયો છે, ત્યારે તમારે રૂ.૫૦ લાખની લોન પર વાર્ષિક ૮% વ્યાજ દર ચૂકવવો પડશે. આમ, ૨૦ વર્ષની મુદત માટે, તમારી માસિક EMI રૂ.૪૧,૮૨૨ રહેશે. આમ, તમારે સમગ્ર મુદત દરમિયાન ફક્ત રૂ.૫૦,૩૭,૨૮૧ વ્યાજ ચૂકવવા પડશે, જેના પરિણામે કુલ જવાબદારી રૂ.૧,૦૦,૩૭,૨૮૧ થશે. હવે, એક વાત ચોક્કસ છેઃ તમારે લોનની રકમ કરતાં ફક્ત રૂ.૩૭,૦૦૦ વધુ વ્યાજ ચૂકવવા પડશે.
સરળ ગણિત એ છે કે વ્યાજ દરમાં ઘટાડો ચોક્કસપણે તમારા ઘટાડો કરશે. ઉપરોક્ત આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, જો રૂ.૫૦ લાખની લોન ૨૦ વર્ષ માટે હોય, તો વ્યાજ દરમાં માત્ર ૦.૨૫% ઘટાડો માસિક EMI માં રૂ.૭૮૧ નો ઘટાડો કરશે. આનો અર્થ એ છે કે તમે દર વર્ષે EMI માં રૂ.૯,૩૭૨ બચાવશો, જ્યારે સમગ્ર ૨૦ વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન, તમે રૂ.૧,૮૭,૪૪૦ બચાવશો.
