ભારતમાં ખર્ચ કરવાની રીતો ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. પહેલાં, ઘરના બજેટનો મોટો ભાગ કરિયાણા, અનાજ અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ પર ખર્ચ થતો હતો. હવે, લોકો મોબાઇલ ડેટા, OTT સબ્સ્ક્રિપ્શન્સ, પ્રીમિયમ સ્માર્ટફોન, કોન્સર્ટ અને વિદેશ મુસાફરી જેવી વસ્તુઓ પર વધુ ખર્ચ કરી રહ્યા છે.
કોટક મ્યુચ્યુઅલ ફંડના રિપોર્ટ, ધ ગ્રેટ કન્ઝમ્પશન શિફટ અનુસાર, ભારતીયોના પાકીટ ખાદ્યાન્નથી ડેટા, OTT પ્લેટફોર્મ અને મોબાઇલ ઉપકરણો તરફ સ્થળાંતરિત થયા છે. રિપોર્ટમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે કે વધતી આવક અને ડિજિટલ જીવનશૈલી ખર્ચના પેટર્નમાં કેવી રીતે ફેરફાર લાવી રહી છે.
અહેવાલ મુજબ, ગ્રામીણ ભારતમાં અનાજ પર ખર્ચનો હિસ્સો ૧૯૯૯-૨૦૦૦ માં ૨૨% થી ઘટીને ૨૦૨૨-૨૩ માં માત્ર ૫% થયો છે. શહેરી ભારતમાં, આ હિસ્સો ૧૨% થી ઘટીને ૪% થયો છે. તેનાથી વિપરીત, મોબાઇલ ફોન, ભાડું, શિક્ષણ, વાહનો અને ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ હવે શહેરી ખર્ચનો મુખ્ય ઘટક બની ગયા છે.
વિદેશ પ્રવાસનું વલણ પણ વેગ પકડ્યું છે. ભારતીયોમાં વિદેશ પ્રવાસનું વલણ પણ ઝડપથી વધ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ ના ફેબ્રુઆરી સુધીમાં, વિદેશ પ્રવાસ પર ભારતીય ખર્ચ આશરે રૂ.૧.૪૫ લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયો છે, જે છેલ્લા આઠ વર્ષમાં આશરે ૪૫૦% નો વધારો દર્શાવે છે. અહેવાલ મુજબ, આ રકમ દેશના સમગ્ર બાંધકામ સામગ્રી ક્ષેત્ર (જેમાં પ્લાયવુડ, ટાઇલ્સ, પાઇપ અને લેમિનેટનો સમાવેશ થાય છે) ના કુલ કદ કરતા મોટી છે.
ડિજિટલ મનોરંજન પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯ અને ૨૦૨૬ વચ્ચે OTT પ્લેટફોર્મના પેઇડ સબ્સ્ક્રાઇબર્સ વાર્ષિક ૪૦% દરે વધ્યા. દરમિયાન, ૨૦૨૦ અને ૨૦૨૫ દરમિયાન રૂ.૩૦,૦૦૦ થી વધુ કિમતના પ્રીમિયમ ફોનનો બજાર હિસ્સો ૨૦% થી વધીને ૨૬% થયો. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે Apple India નાણાકીય વર્ષ ૨૬ માં હિન્દુસ્તાન યુનિલિવર લિમિટેડ (HUL) ની આવક કરતાં લગભગ બમણી આવક ઉત્પન્ન કરવાનો અંદાજ છે.
ઓફલાઇન મનોરંજનની દ્રષ્ટિએ, બહાર જવાની સંસ્કૃતિનો ક્રેઝ પણ વધ્યો છે. કોન્સર્ટ, લાઇવ શો અને મોટા કાર્યક્રમોનું બજાર ઝડપથી વિકસ્યું છે. ૨૦૨૨ માં, દેશમાં ૧૯,૦૦૦ ટિકિટવાળા લાઇવ ઇવેન્ટ્સ હતા, જે ૨૦૨૫ સુધીમાં વધીને ૩૪,૦૦૦ થશે.
રિપોર્ટમાં એક મોટી ચિંતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે જીવનશૈલીના વધતા ખર્ચ વચ્ચે, EMI નો બોજ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, અને લોકોની બચત ઘટી રહી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૨ અને ૨૦૨૫ વચ્ચે F&O ટ્રેડિગમાં રિટેલ રોકાણકારોએ આશરે રૂ.૨.૮૭ લાખ કરોડનું નુકસાન કર્યું છે. દરમિયાન, ડિજિટલ છેતરપિડીને કારણે છેલ્લા છ વર્ષમાં આશરે રૂ.૫૩,૦૦૦ કરોડનું નુકસાન થયું છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતમાં ખર્ચનો એક નવો યુગ શરૂ થયો છે, જ્યાં આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ કરતાં જીવનશૈલી અને ડિજિટલ ચીજવસ્તુઓ પર વધુ ખર્ચ થઈ રહ્યો છે.
