અમદાવાદ સમય | મુંબઈ: ગુજરાતી સાહિત્ય જગતમાંથી દુઃખદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. જાણીતા ગુજરાતી લેખિકા અને નવલકથાકાર ઈલા આરબ મહેતાનું મુંબઈમાં નિધન થયું છે. તેમના નિધનના સમાચારની પુષ્ટિ તેમના પુત્ર ડૉ. સલિલ મહેતાએ કરી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
ઈલા આરબ મહેતા ગુજરાતી સાહિત્યમાં પોતાની આગવી ઓળખ ધરાવતા સર્જક હતાં. ખાસ કરીને ‘બત્રીસ પૂતળીની વેદના’ સહિતની તેમની કૃતિઓમાં મહિલાઓના જીવન, સંઘર્ષ, સામાજિક બંધનો અને પોતાની ઓળખ સ્થાપિત કરવાની ઝંખનાને અસરકારક રીતે રજૂ કરવામાં આવી હતી. તેમના લેખનમાં નારીવાદી અભિગમ સ્પષ્ટપણે જોવા મળતો હતો.
સાહિત્યના પરિવારમાં જન્મ
ઈલા આરબ મહેતા જાણીતા ગુજરાતી સાહિત્યકાર ગુણવંતરાય આચાર્યનાં પુત્રી અને જાણીતી લેખિકા વર્ષા અડાલજાનાં મોટાં બહેન હતાં. આમ, ગુજરાતી સાહિત્ય સાથેનો તેમનો સંબંધ પરિવારના વારસામાંથી મળ્યો હતો. સાહિત્ય અકાદમીના તેમના પરિચય મુજબ, ઈલાબહેનનો જન્મ મુંબઈમાં થયો હતો અને તેમનું વતન જામનગર સાથે જોડાયેલું હતું.
તેમણે રામનારાયણ રુઈયા કોલેજમાંથી ગુજરાતી અને સંસ્કૃત વિષયો સાથે અભ્યાસ કર્યો હતો અને 1960થી 1967 દરમિયાન અધ્યાપક તરીકે પણ સેવા આપી હતી. વિદ્યાર્થીકાળથી જ તેઓ ‘અખંડ આનંદ’, ‘નવનીત’ અને ‘સ્ત્રી જીવન’ જેવા સામયિકોમાં લખતા હતાં.
‘બત્રીસ પૂતળીની વેદના’થી ખાસ ઓળખ
ઈલા આરબ મહેતાની અનેક નવલકથાઓ અને વાર્તાસંગ્રહો ગુજરાતી સાહિત્યમાં નોંધપાત્ર રહ્યા છે. ‘ત્રિકોણની ત્રણ રેખાઓ’, ‘ઠિજેલો આકાર’, ‘રાધા’, ‘બત્રીસ પૂતળીની વેદના’, ‘વાડ’, ‘અને મૃત્યુ’ સહિતની તેમની કૃતિઓનો ઉલ્લેખ મળે છે. તેમની ‘વાડ’ નવલકથાનો અંગ્રેજીમાં ‘Fence’ નામે અનુવાદ પણ થયો હતો.
‘બત્રીસ પૂતળીની વેદના’ ખાસ કરીને મહિલાઓના સંઘર્ષ અને અન્યાય સામે પોતાની ઓળખ સ્થાપિત કરવાની વાતને કેન્દ્રમાં રાખતી કૃતિ તરીકે જાણીતી છે. આ કારણે ઈલા આરબ મહેતાનું નામ ગુજરાતી નારીવાદી સાહિત્યની ચર્ચામાં પણ મહત્વનું બન્યું હતું.
અનેક સન્માનોથી નવાજાયા
ઈલા આરબ મહેતાના સાહિત્યિક યોગદાનને ગુજરાત રાજ્ય, ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી, મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ સહિતની સંસ્થાઓ દ્વારા વિવિધ રીતે સન્માનિત કરવામાં આવ્યું હતું.
તેમના નિધનથી ગુજરાતી સાહિત્ય જગતમાં એક મહત્વપૂર્ણ સર્જકની ખોટ પડી છે. એક તરફ ગુજરાતી સાહિત્યે પોતાની એક સશક્ત કલમ ગુમાવી છે, તો બીજી તરફ ઈલા આરબ મહેતાની કૃતિઓ તેમના વિચારો અને સર્જન દ્વારા વાચકો વચ્ચે જીવંત રહેશે.
અંતિમવિધિ
પરિવાર તરફથી મળેલી માહિતી અનુસાર, ઈલા આરબ મહેતાની અંતિમવિધિ 7 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ બપોરે 12:30 વાગ્યે મુંબઈના સાંતાક્રુઝ હિન્દુ સ્મશાનગૃહ ખાતે યોજાઈ હતી/યોજાવાની હતી.
