અમદાવાદ: આજના સમયમાં પ્રારંભિક શિક્ષણ એટલે ઘણી વખત વર્કશીટ્સ, માર્ક્સ અને શૈક્ષણિક લક્ષ્યાંકો એવી પરંપરાગત ધારણા જોવા મળે છે. પરંતુ અમદાવાદની **કિડોવર્સ પ્રિસ્કૂલ (Kiddoverse Preschool)**માં બાળકોના સર્વાંગી અને આંતરિક વિકાસને કેન્દ્રમાં રાખીને શિક્ષણનું એક અલગ મોડેલ જોવા મળી રહ્યું છે.
અહીં બાળકોને કોઈ ચોક્કસ બીબામાં ઢાળવાને બદલે એવું વાતાવરણ પૂરું પાડવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ પ્રેમ, કરુણા, જિજ્ઞાસા, આત્મવિશ્વાસ અને રોજિંદા અનુભવો દ્વારા પોતાની રીતે વિકાસ કરી શકે.
ભોજનની પસંદગીથી સ્વાસ્થ્યપ્રદ આદતો સુધી
કેટલાક બાળકો માટે અગાઉ ભોજનનો સમય પડકારજનક બનતો હતો. અજાણી વાનગીઓ પ્રત્યે અણગમો ધરાવતા બાળકો પણ કિડોવર્સના તણાવમુક્ત અને સકારાત્મક વાતાવરણમાં ધીમે ધીમે સાદા ઘરગથ્થુ ભોજન તરફ આકર્ષિત થઈ રહ્યા છે.
બાળકો પર કોઈ પ્રકારનું દબાણ લાવવાને બદલે તેમને પોતાની ગતિએ નવી વાનગીઓ અજમાવવાની તક આપવામાં આવે છે. શાળાના મતે, સ્વાસ્થ્યપ્રદ આદતો ઘણી વખત નાના પરંતુ સ્વૈચ્છિક પગલાંથી વિકસે છે.
કિડોવર્સ પ્રિસ્કૂલના ડિરેક્ટર પરિમલ ડોબરિયાના જણાવ્યા મુજબ, બાળકના જીવનમાં સૌથી મહત્વનું તે છે જે તેની અંદર લાંબા સમય સુધી ટકી રહે.
“બાળક પર દિવસની પ્રત્યેક ક્ષણે દેખરેખ રાખી શકાતી નથી. પરંતુ બાળકમાં જે આંતરિક રીતે વિકસે છે—જેમ કે મૂલ્યો, આત્મવિશ્વાસ, કરુણા, જિજ્ઞાસા અને સાચી પસંદગી કરવાની વિવેકબુદ્ધિ—તે જીવનભર તેની સાથે રહે છે.”
દરેક બાળકને પોતીકાપણું અનુભવાય તેવું વાતાવરણ
કિડોવર્સ પ્રિસ્કૂલે ઓટિઝમ સ્પેક્ટ્રમ ધરાવતા તેમજ વિશેષ સહાયની જરૂરિયાત ધરાવતા બાળકોને પણ આવકાર આપ્યો છે.
શાળાના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક વાલીઓએ એવા અનુભવો શેર કર્યા છે જેમાં તેમના બાળકો વર્ગખંડની પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાવા અને અન્ય બાળકો સાથે સંવાદ સાધવામાં વધુ સરળતા અનુભવી રહ્યા છે.
શાળાનો અભિગમ ઓટિઝમને માત્ર સારવારના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવાનો નથી. તેના બદલે, બાળકની વ્યક્તિગત જરૂરિયાતોને સમજવા, ધીરજ રાખવા, સ્વીકાર અને સાતત્યપૂર્ણ વાતાવરણ પૂરું પાડવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે.
સૌરમંડળથી બ્લેક હોલ સુધી બાળકોની જિજ્ઞાસા
બાળકોની જિજ્ઞાસા ઘણી વખત પાઠ્યપુસ્તકોની સીમાઓથી પણ આગળ વધી જાય છે. સંખ્યાઓના મોટા સરવાળા, સૌરમંડળ (Solar System) અને બ્લેક હોલ જેવા વિષયો અંગે બાળકોમાં પ્રશ્નો અને ચર્ચાઓ જોવા મળે છે.
શિક્ષકોના મતે, શિક્ષણનું સાચું મૂલ્ય માત્ર કોઈ એક વિષય સમજાવી દેવામાં નથી, પરંતુ બાળકના એક પ્રશ્નમાંથી વધુ નવા પ્રશ્નો જન્મે તેમાં છે.
શાંત બાળકોમાં પણ જોવા મળી રહ્યો છે આત્મવિશ્વાસ
શિક્ષકોના અનુભવ પ્રમાણે, શરૂઆતમાં અંતર્મુખી અને સંકોચશીલ રહેલા કેટલાક બાળકો સમય જતાં વધુ અભિવ્યક્ત થવા લાગ્યા છે.
જે બાળકો અગાઉ સમૂહ પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહેતા અથવા માત્ર નિરીક્ષક તરીકે જોડાતા હતા, તેઓ હવે વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ અને ઉત્સવોમાં વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે ભાગ લઈ રહ્યા છે.
આ પરિવર્તન કોઈ એક દિવસમાં થતું નથી. નાના-નાના પરંતુ સતત થતા અનુભવો દ્વારા બાળક ધીમે ધીમે પોતાનો આત્મવિશ્વાસ વિકસાવે છે. ક્યારેક આ પરિવર્તન બાળકના હાથ ઊંચો કરીને જવાબ આપવા, જૂથમાં જોડાવા અથવા પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરવા જેવી નાની બાબતોમાં જોવા મળે છે.
‘વિકાસ બહારથી લાદી શકાય નહીં’—કિડોવર્સની વિચારધારા
કિડોવર્સ પ્રિસ્કૂલના ડિરેક્ટર પરિમલ ડોબરિયા માટે આ તમામ અનુભવો બાળપણના વિકાસ અંગેની એક વ્યાપક વિચારધારાને દર્શાવે છે.
તેમના અભિગમ મુજબ, બાળકનો વિકાસ માત્ર બહારથી લાદી શકાય તેવી પ્રક્રિયા નથી. યોગ્ય, સુરક્ષિત અને પ્રોત્સાહક વાતાવરણ મળે ત્યારે બાળક પોતાની અંદરની ક્ષમતાઓને ધીમે ધીમે વિકસાવી શકે છે.
કિડોવર્સ પ્રિસ્કૂલનું ધ્યાન બાળકોને માત્ર શૈક્ષણિક જ્ઞાન પૂરું પાડવા પૂરતું સીમિત ન રાખીને તેમને સ્વતંત્ર વિચારતા, પ્રશ્નો પૂછતા, આત્મવિશ્વાસથી પોતાની વાત રજૂ કરતા અને જીવનના પડકારો માટે તૈયાર વ્યક્તિ તરીકે વિકસાવવાના પ્રયાસો પર કેન્દ્રિત છે.
આ રીતે, રોજિંદી નાની-નાની ઘટનાઓ—ભોજનની પસંદગી, એક નવો પ્રશ્ન, સમૂહમાં જોડાવું કે પ્રથમ વખત આત્મવિશ્વાસથી જવાબ આપવો—બાળકના મોટા આંતરિક વિકાસની ગાથા બની શકે છે.
