ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના રોટી-બેટીના સંબંધો અને ખુલ્લી સરહદ વચ્ચે નેપાળ સરકારે પ્રવાસીઓ તથા ઉદ્યોગપતિઓ માટે ચલણી નોટો અને વિદેશી મુદ્રાના ઉપયોગ અંગે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નવા દિશાનિર્દેશો જારી કર્યા છે.
નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક (NRB) દ્વારા કરાયેલી આ નવી જાહેરાત મુજબ, હવેથી ભારતીય અને નેપાળી નાગરિકો પોતાની સાથે મહત્તમ ₹૨૫,૦૦૦ સુધીનું ભારતીય ચલણ રોકડમાં નેપાળ લાવી શકશે. આ સુવિધા હેઠળ ₹૨૦૦ અને ₹૫૦૦ની નોટો વાપરી શકાશે, પરંતુ શરત માત્ર એટલી છે કે આ નોટો ૯ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ (નોટબંધી) પછી જારી થયેલી હોવી જોઈએ. ૨૦૧૬ પહેલાંની જૂની ₹૫૦૦ અને ₹૧,૦૦૦ની નોટો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે.
આ સિવાય વિદેશી ચલણ (ડોલર) અંગે પણ કસ્ટમ્સના નિયમોમાં મોટો સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. હવેથી કોઈપણ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસી કસ્ટમ્સ ઘોષણા (ડિકલેરેશન) આપ્યા વિના કાયદેસર રીતે ૫,૦૦૦ યુએસ ડોલર (અથવા તેના સમકક્ષ વિદેશી ચલણ) નેપાળમાં લાવી શકશે. જોકે, જો રોકડ રકમ ૫,૦૦૦ ડોલરથી વધુ હશે તો એરપોર્ટ કે સરહદી કસ્ટમ્સ પોઇન્ટ પર તેની સત્તાવાર ઘોષણા કરવી ફરજિયાત બનશે. નાણાકીય પારદર્શિતા જાળવવા અને ગેરકાયદે મની લોન્ડરિંગ અટકાવવા માટે નેપાળ સરકારે આ કડક સરહદી પગલું ભર્યું છે.
નવા નિયમોમાં સૌથી મહત્વનો વળાંક ‘થર્ડ કન્ટ્રી’ (ત્રીજા દેશ) અંગેનો છે. સેન્ટ્રલ બેંકના પ્રવક્તા ગુરુ પ્રસાદ પૌડેલે સ્પષ્ટતા કરી છે કે કોઈપણ નાગરિક ભારત સિવાયના અન્ય કોઈ ત્રીજા દેશમાંથી (જેમ કે દુબઈ, થાઈલેન્ડ કે યુકે) ભારતીય ચલણ લઈને નેપાળમાં પ્રવેશ કરી શકશે નહીં, કે નેપાળથી અન્ય કોઈ દેશમાં ભારતીય નાણું લઈ જઈ શકશે નહીં. ભારતીય રૂપિયાની અવરજવર માત્ર ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સીધા પ્રવાસ પૂરતી જ મર્યાદિત રહેશે. સરહદી વિસ્તારો અને પ્રવાસન સ્થળોએ હજુ પણ મોટાપાયે રોકડ વ્યવહારો થતા હોવાથી આ સ્પષ્ટતાથી ભારતીય પ્રવાસીઓને બિનજરૂરી કાનૂની અસુવિધામાંથી મુક્તિ મળશે.
