નિમેષભાઈ જોષી
એકાદશીનું વ્રત ત્રણ દિવસના નિત્યક્રમ સાથે સંબંધિત છે. બીજા દિવસે પેટમાં કોઈ શેષ ખોરાક ન રહે તે માટે ભક્તો ઉપવાસ દિવસના એક દિવસ પહેલા બપોરે ખોરાક લીધા પછી સાંજનું ભોજન લેતા નથી. ભક્તો એકાદશીના ઉપવાસના નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન કરે છે. અને બીજો દિવસ માત્ર સૂર્યોદય પછી જ ઉપવાસ સમાપ્ત થાય છે. એકાદશીના વ્રત દરમિયાન તમામ પ્રકારના અનાજ ખાવાની મનાઈ છે.
જેઓ કોઈપણ કારણોસર એકાદશીને વ્રત રાખતા નથી, તેઓએ એકાદશીના દિવસે ભાતનો ઉપયોગ ન કરવો જોઇએ અને જૂઠ્ઠાણા અને બદનામીથી બચવું જોઈએ. જે વ્યક્તિ એકાદશી પર વિષ્ણુશહસ્રનામનો પાઠ કરે છે તેને ભગવાન વિષ્ણુનો વિશેષ આશીર્વાદ હોય છે.
ચૈત્ર મહિનાના શુક્લ પક્ષની એકાદશીને કામદા એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એકવાર, તે જ પ્રશ્ન રાજા દિલીપ દ્વારા ગુરુ વશિષ્ઠને પૂછવામાં આવ્યો હતો અને તેમણે કહ્યું હતું કે, હું તમને કહું છું.
કામડા એકાદશી વ્રતની કથા!
પ્રાચીન સમયમાં ભોગીપુર નામનું એક શહેર હતું. પુંડારિક નામના રાજા, ઘણા ધનશાસ્ત્ર સાથે, ત્યાં શાસન કરતો. ભોગીપુર શહેરમાં ઘણી યુવતીઓ, વ્યં .ળો અને ગંધર્વ રહેતા હતા. એક જગ્યાએ, લલિતા અને લલિત નામના બે મહિલાઓ અને પુરુષો ખૂબ જ વૈભવી મકાનમાં રહેતા હતા. બંનેનો અપાર સ્નેહ હતો, જ્યારે છૂટા થયા પછી પણ તે બંનેનો ખ્યાલ આવી ગયો.
એક સમયે, લંડિત પણ અન્ય ગંધર્વની સાથે પુંડરીકની સભામાં ગાઇ રહ્યો હતો. જેમ જેમ તે ગાયું તેમ તેમ તેમનું પ્રિય લલિતાનું ધ્યાન ગયું અને તેના અસંમતિને લીધે ગીતનો સ્વભાવ બગડ્યો. લલિતનું મન જાણીને કાર્કોટ નામના એક સર્પે રાજાને પદ ભંગ કરવાનું કારણ જણાવ્યું. ત્યારે પુંડરીકે ગુસ્સાથી કહ્યું કે તમે તમારી સ્ત્રીને મારી સામે ગાતા યાદ કરો છો. તેથી, તમે આદમખોર રાક્ષસ બનો અને તમારા કર્મના ફળનો આનંદ લો.
લલિત પુંડરિક દ્વારા શ્રાપિત થયો તે જ ક્ષણે લલિત એક વિશાળ રાક્ષસ બન્યો. તેનો ચહેરો ખૂબ જ ઉગ્ર હતો, આંખો સૂર્ય અને ચંદ્રની જેમ પ્રકાશિત થઈ હતી અને તેના મોંમાંથી અગ્નિ બહાર આવવા માંડ્યો હતો. તેનું નાક પર્વત જેટલું મોટું થઈ ગયું હતું, અને તેની ગરદન પર્વત જેવું થવા લાગ્યું. માથાના વાળ પર્વતો પર ઉભેલા ઝાડ જેવા દેખાતા હતા અને હાથ ખૂબ લાંબા થયા હતા. કુલ, તેનું શરીર આઠ યોજનામાં વિસ્તૃત થયું. આ રીતે, તે રાક્ષસ બન્યો અને અનેક પ્રકારના દુsખોનો ભોગ બન્યો.
જ્યારે તેની પ્રિયતમ લલિતાને આ ઘટનાની જાણ થઈ ત્યારે તેણીને ખૂબ જ દુ: ખ થયું અને તેણે પોતાના પતિની મુક્તિ માટે ખંતથી વિચારવાનું શરૂ કર્યું. રાક્ષસ ઘણા પ્રકારના ભયંકર દુ: ખ સહન કરતા જંગલોમાં રહેતો હતો. તેની સ્ત્રી તેની પાછળ ગઈ અને શોક કરતી રહી. એકવાર લલિતા તેમના પતિની પાછળ ભટકતી અને વિંધ્યાચલ પર્વત પર પહોંચી, જ્યાં શ્રુંગી ઋષિનો આશ્રમ હતો. લલિતા જલ્દી શ્રુંગી ઋષિના આશ્રમમાં ગઈ અને ત્યાં જઇને કૃપાથી પ્રાર્થના કરવા લાગી.
તેને જોઇને શ્રુંગી ઋષિ બોલ્યા: ઓ સુભાગે! તમે કોણ છો અને તમે અહીં શું માટે આવ્યા છો?
લલિતાએ કહ્યું: મારું નામ લલિતા છે. મારો પતિ રાજા પુન્ડરિકના શાપને કારણે એક વિશાળ રાક્ષસ બની ગયો છે. હું આ વિશે ખૂબ જ દુ ખ અનુભવું છું. તેના મુક્તિ માટે કોઈ માર્ગ પ્રદાન કરો.
શ્રુંગી ઋષિ કહ્યું: હે ગંધર્વ કન્યા! હવે ચૈત્ર શુક્લ એકાદશી આવી રહી છે, જેને કામડા એકાદશી કહેવામાં આવે છે. આનું અવલોકન કરવાથી મનુષ્યના તમામ કાર્યો સિદ્ધ થાય છે. જો તમે કામદા એકાદશીનું પાલન કરો છો અને તેના ગુણોનું ફળ તમારા પતિને આપો છો, તો તે જલ્દીથી રાક્ષસની યોનિમાંથી મુક્તિ મેળવશે અને રાજાનો શાપ પણ શાંત થઈ જશે.
મુનિનો આ પ્રકારનો અવાજ સાંભળીને લલિતાએ ચૈત્ર શુક્લ એકાદશી પાસે ઉપવાસ કર્યા અને બ્રહ્મણોની સામે ભગવાનને પ્રાર્થના કરી કે તે આ રીતે પતિને દ્વાદશીમાં તેમના વ્રતનું ફળ આપે: હે ભગવાન! આ ઉપવાસ જે મેં કર્યું છે, તે તેના મારા પતિ માટેનું પરિણામ હશે, જેથી રાક્ષસ યોનિમાંથી મુક્ત થાય. જલદી જ તેને એકાદશીનું ફળ આપવામાં આવ્યું, તેના પતિએ રાક્ષસની યોનિમાંથી છૂટકારો મેળવ્યો અને તેનું જૂનું સ્વરૂપ પાછું મેળવ્યું. પછી, ઘણા સુંદર ઝભ્ભો અને ઝવેરાત સાથે, તેણે લલિતા સાથે લટકાવવાનું શરૂ કર્યું. તે પછી તે બંને વિમાનમાં સવાર થઈ અને સ્વર્ગોલોક ગયા.
વશિષ્ઠ મુનિએ કહ્યું: હે રાજન! આ વ્રતનું પાલન કરવાથી બધા પાપોનો નાશ થાય છે અને રાક્ષસો વગેરેની યોનિ પણ બાકી રહે છે. વિશ્વમાં આના જેટલું બીજું કોઈ ઉપવાસ નથી. તેની કથા વાંચીને કે સાંભળીને વ્યક્તિને વાજપેયી યજ્ઞ નું ફળ મળે છે.
