કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે શુક્રવારે જણાવ્યું હતું કે ગૃહ મંત્રાલય સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટ સાથે મળીનેૅ પડતર કેસોની સંખ્યા ઘટાડવા માટે એક બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરી રહ્યું છે. ગૃહમંત્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે બંને કોર્ટમાં પડતર ફોજદારી કેસોના નિકાલ માટે સાંજની અદાલતો સ્થાપવા અને નવી સિસ્ટમો વિકસાવવા માટે પણ કામ ચાલી રહ્યું છે.
ગૃહમંત્રીએ કહ્યું કે નવા ફોજદારી ન્યાય સંહિતાનો ઉદ્દેશ સ્પષ્ટ છેઃ જ્યારે પણ દેશમાં ક્યાંય પણ ગુનો નોંધાય છે, ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધીની અપીલ સહિતની સમગ્ર ન્યાયિક પ્રક્રિયા ત્રણ વર્ષમાં પૂર્ણ થવી જોઈએ અને ગુનો સાબિત થવો જોઈએ.
ગૃહમંત્રી શાહને ટાંકીને એક સરકારી નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે મંત્રાલય કોઈપણ કિમતે વિલંબ સહન કરશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે ચાર્જશીટ વૈજ્ઞાનિક ધોરણે તૈયાર થવી જોઈએ, અસરકારક કાર્યવાહી હાથ ધરવી જોઈએ અને કોર્ટો સાથે સંપૂર્ણ સહયોગ વધારવો જોઈએ.
નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB) દ્વારા આયોજિત ઓલ ઈન્ડિયા ફિંગરપ્રિન્ટ કોન્ફરન્સ-૨૦૨૬નું ઉદ્ધાટન કરતા શાહે કહ્યું કે પોલીસ અને ફોરેન્સિક નિષ્ણાતોએ ગુનાના સ્થળો પરથી સચોટ પુરાવા એકત્રિત કરવા જોઈએ જેથી ઝડપી અને સચોટ સજા થાય.
તેમણે કહ્યું કે હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડતર ફોજદારી કેસોનો ઉકેલ લાવવા માટે સાંજની અદાલતો સ્થાપવા અને નવી પદ્ધતિઓ બનાવવાના પણ પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. શાહે NCRB-પ્રતિજ્ઞા, CRPI, ઈ-પ્રોસિક્યુશન ૨.૦ અને ઈ-ફોરેન્સિક્સ ૨.૦ એપ્સ પણ લોન્ચ કરી.
પોતાના સંબોધનમાં મંત્રીએ કહ્યું કે ફોજદારી ન્યાય પ્રણાલીને એટલી અસરકારક બનાવવાનો સમય આવી ગયો છે કે તે બંધારણ દ્વારા બાંયધરીકૃત નાગરિકોના અધિકારોને સુનિﾍતિ કરવાનું એક શક્તિશાળી માધ્યમ બને. તેમણે કહ્યું કે ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ થી, મોદી સરકારે ફોજદારી કાયદાઓમાં મૂળભૂત સુધારા લાવવા માટે એક વ્યાપક અભિયાન શરૂ કર્યું છે.
ગૃહમંત્રી શાહે કહ્યું કે આનો ઉદ્દેશ્ય ફક્ત ફોજદારી ન્યાય પ્રણાલીને આધુનિક બનાવવાનો નથી, પરંતુ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીને તેનો અભિન્ન ભાગ બનાવવાનો પણ છે. તેમણે કહ્યું કે છેલ્લા સાત વર્ષમાં દેશ આ લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવાની નજીક પહોંચી ગયો છે, ફઘ્ય્ગ્ આ યાત્રામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
અમિત શાહે કહ્યું કે ગુના સામે લડવામાં વૈજ્ઞાનિક પુરાવા સૌથી શક્તિશાળી હથિયાર છે. તેમણે કહ્યું કે પોલીસ અને ફોરેન્સિક નિષ્ણાતોએ ઝડપી અને સચોટ સજા સુનિﾍતિ કરવા માટે ગુનાના સ્થળેથી પુરાવા સચોટ રીતે એકત્રિત કરવા જોઈએ.
તેમણે કહ્યું કે અમે છટકબારીઓ (જૂના ફોજદારી કાયદાઓમાં હાજર) ઓળખી કાઢી છે અને આમાંથી ૯૦ ટકા કાનૂની ખામીઓ દૂર કરવામાં આવી છે. દેશભરના પોલીસ અને ફોરેન્સિક નિષ્ણાતોને સંબોધતા, મંત્રીએ તેમને સમયસર ચાર્જશીટ દાખલ કરવા, ફરિયાદ પક્ષ સાથે સંકલન જાળવવા અને સમયસર નિર્ણયો સુનિﾍતિ કરવા માટે કોર્ટમાં કેસ અસરકારક રીતે ચલાવવા વિનંતી કરી.
તેમણે કહ્યું કે ગુનાના દ્રશ્યોમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવેલા તમામ ડેટાનું વિશ્લેષણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને મશીન લર્નિગ ટૂલ્સની મદદથી કરવું જોઈએ જેથી ગુનાઓની મોડસ ઓપરેન્ડી ઓળખી શકાય, જે ફક્ત ગુનાઓને અટકાવશે નહીં પરંતુ ગુનેગારોને ઝડપી પકડવામાં પણ મદદ કરશે.
ગૃહમંત્રી શાહે કહ્યું કે નેશનલ ઓટોમેટેડ ફિગરપ્રિન્ટ આઇડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ (NAFIS) નો ઉપયોગ ફક્ત ગુનેગારોને ઓળખવા માટે જ થવો જોઈએ નહીં, પરંતુ ગુનાના દ્રશ્યોમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવેલા ફિગરપ્રિન્ટ્સ ઉમેરીને તેના ડેટાબેઝને પણ સમૃદ્ધ બનાવવો જોઈએ.
તેમણે કહ્યું કે એવા ઘણા કિસ્સાઓ છે જ્યાં NAFIS એ સૌથી જાટિલ કેસોને પણ સરળ બનાવવામાં ખૂબ મદદ કરી છે. જો કે, હું હજુ પણ માનું છું કે NAFIS નો ઉપયોગ ફક્ત ૧૦ ટકા સમય માટે થઈ રહ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે NAFIS ગુનેગારોને શોધવા સુધી મર્યાદિત ન હોવું જોઈએ. તે ફક્ત ત્યારે જ સફળ થઈ શકે છે જો તમે દરેક ગુનાના દ્રશ્યોમાંથી મેળવેલા ફિગરપ્રિન્ટ્સ દ્વારા NAFIS ડેટાને સમૃદ્ધ બનાવો.
તેમણે વધુમાં કહ્યું કે આ એક દ્વિમાર્ગી પ્રણાલી છે જે ગુનેગારોને ઓળખવામાં ખૂબ જ ઉપયોગી છે, પરંતુ ગુના ફક્ત ત્યારે જ સાબિત થઈ શકે છે જો ડેટા તૈયાર કરવામાં આવે. જ્યારે ફોજદારી ન્યાય પ્રણાલીની વાત આવે છે, ત્યારે આપણો દેશ પરિવર્તનના સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે.
પહેલાના સમયમાં, પોલીસ સ્ટેશનને કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાનું એક માધ્યમ માનવામાં આવતું હતું. જો કોઈ વિવાદ હોત, તો સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) મામલો ઉકેલતા; નહિતર, કેસ કોર્ટમાં ગયો હોત, અને કેસ વર્ષો સુધી પેન્ડિંગ રહેતા હોત.
તેમણે CCTNS નું ૧૦૦%કવરેજ પ્રાપ્ત કરવા બદલ રાજ્ય સરકારો અને પોલીસનો આભાર માન્યો. અમે દેશભરના તમામ ૧૭,૮૪૦ પોલીસ સ્ટેશનોમાં CCTNS કવરેજ સુનિﾍતિ કરવામાં સફળ રહ્યા છીએ, અને આજે આપણી પાસે ઐતિહાસિક ડેટા સહિત ૩૭૮.૬ મિલિયન જ્ત્ય્ છે. તેમણે કહ્યું કે ૨૨,૦૦૦ કોર્ટ ઈ-કોર્ટ સાથે જોડાયેલી છે.
