જો તમે પણ રસ્તાની બાજુમાં લારીમાંથી ગરમા ગરમ વડાપાવ, સમોસા કે ચાટ અખબારમાં લપેટીને ખાવાનો શોખ ધરાવતા હોવ તો સાવધાન રહો. આ પસંદગી તમને ગંભીર રીતે બીમાર કરી શકે છે. ફૂડ સેફટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) એ હવે આ બાબતે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. એનડીટીવીના રિપોર્ટ અનુસાર, FSSAIએ દેશભરના તમામ ખાદ્ય વિક્રેતાઓ, રેસ્ટોરન્ટ માલિકો, સ્ટ્રીટ ફૂડ વિક્રેતાઓ અને ખાદ્ય વ્યવસાય સંચાલકોને કડક ચેતવણી જાહેર કરી છે, જેમાં તાત્કાલિક અસરથી અખબારમાં ખાદ્ય પદાર્થોનું પેકેજિગ અથવા પીરસવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
સત્તામંડળે દેશભરના રેસ્ટોરન્ટ માલિકો, સ્ટ્રીટ ફૂડ વિક્રેતાઓ, કેટરર્સ, ક્લાઉડ કિચન, ફૂડ સ્ટોલ અને અન્ય ખાદ્ય વ્યવસાય સંચાલકોને તાત્કાલિક ખાદ્ય પદાર્થો માટે છાપાનો ઉપયોગ બંધ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
મુંબઈમાં તાજેતરમાં કરવામાં આવેલી મોટી કાર્યવાહી બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. મુંબઈમાં એક ખૂબ જ પ્રખ્યાત વડાપાવ વિક્રેતા ગ્રાહકોને અખબારમાં ખોરાક પીરસતો અને પેકિગ કરી આપતો જોવા મળ્યો હતો. આ ઘટના બાદ જ્લ્લ્ખ્ત્ના પﾍમિ ઝોન અને બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC) એ સંયુક્ત રીતે દુકાન સામે કાર્યવાહી કરી હતી. આ ઘટના બાદ સત્તાવાળાઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ આદેશનો અનાદર કરનાર કોઈપણ દુકાનદાર કે વિક્રેતા સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
આ આદેશ સ્ટ્રીટ ફૂડ વિક્રેતાઓ, રેસ્ટોરન્ટ્સ, ક્લાઉડ કિચન, કેટરર્સ, ક્વિક-સર્વિસ રેસ્ટોરન્ટ્સ, ફૂડ સ્ટોલ, નાના દુકાનદારો, મોબાઇલ ફૂડ વિક્રેતાઓ, ફેરિયાઓ વગેરે પર લાગુ થશે.
FSSAI એ આ પાછળના ગંભીર કારણો દર્શાવ્યા છે. ઓથોરિટીના જણાવ્યા અનુસાર, અખબાર છાપવામાં વપરાતી શાહીમાં વિવિધ હાનિકારક રસાયણો, રંગો, રંગદ્રવ્યો અને સીસા જેવી ભારે ધાતુઓ હોય છે. જ્યારે ગરમ ખોરાક અખબાર પર મૂકવામાં આવે છે, ત્યારે આ શાહી પીગળી જાય છે અને ખોરાક સાથે ભળી જાય છે. લાંબા સમય સુધી આવા દૂષિત ખોરાક ખાવાથી શરીરમાં આ ધીમી ઝેરી અસર એકઠી થાય છે, જેનાથી ગંભીર બીમારીનો ભય રહે છે.
રસાયણો ઉપરાંત અખબારોમાં પણ ચેપ ફેલાવાનું જોખમ રહેલું છે. છાપકામથી લઈને પરિવહન અને વિતરણ સુધી અખબારો અસંખ્ય હાથોમાંથી પસાર થાય છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન તેમાં ધૂળ, ગંદકી અને વિવિધ ખતરનાક બેક્ટેરિયા અને વાયરસ એકઠા થાય છે. જ્યારે ખોરાક તેમાં સંગ્રહિત થાય છે, ત્યારે આ જંતુઓ પેટમાં પહોંચે છે અને ખોરાકમાં ઝેર અને અન્ય ગંભીર પેટની બીમારીઓનું કારણ બને છે. કાયદેસર રીતે અખબારોનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર છે. ફૂડ સેફટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ (પેકેજિગ) રેગ્યુલેશન્સ ૨૦૧૮ હેઠળ, ખોરાકને સંગ્રહિત કરવા, લપેટવા અથવા પેકેજ કરવા માટે અખબારોનો ઉપયોગ કરવા પર સખત પ્રતિબંધ છે.
FSSAI એ સામાન્ય લોકોને આ ઝૂંબેશમાં સતર્ક રહેવા વિનંતી કરી છે. ઓથોરિટીએ સલાહ આપી છે કે જો તમે કોઈપણ દુકાન, રેસ્ટોરન્ટ અથવા શેરી વિક્રેતા પર અખબારમાં લપેટીને ખોરાક પીરસવામાં આવતો જુઓ તો સતર્ક રહો. નિયમોનો કડક અમલ સુનિﾍતિ કરવા માટે FSSAI અને રાજ્યના ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગો સતત દેખરેખ અને આﾍર્યજનક નિરીક્ષણ કરશે. આ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતા કોઈપણ દુકાનદારને ફૂડ સેફટી એક્ટ હેઠળ કડક કાનૂની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડશે.
FSSAI એ આ આદેશનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે કાનૂની કાર્યવાહીની ચેતવણી પણ જારી કરી છે. જ્લ્લ્ખ્ત્ દ્વારા આ કાર્યવાહી મુંબઈમાં એક જાણીતા વડાપાવ વિક્રેતા દ્વારા ગ્રાહકોને અખબારમાં લપેટીને વડાપાવ પીરસવામાં આવતા એક કેસ બાદ કરવામાં આવી હતી. ફરિયાદ મળ્યા બાદ, FSSAI પﾍમિ પ્રાદેશિક કાર્યાલય અને મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC) ની એક ટીમે સંયુક્ત નિરીક્ષણ કર્યું હતું અને જરૂરી કાર્યવાહી કરી હતી. ત્યારબાદ સત્તાવાળાઓએ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે અખબારમાં ખાદ્ય પદાર્થોનો સંગ્રહ કરવાથી ખાદ્ય સુરક્ષા ધોરણોનું ઉલ્લંઘન થાય છે.
નવી માર્ગદર્શિકામાં શેરી વિક્રેતાઓથી લઈને રેસ્ટોરાં, ક્વિક-સર્વિસ રેસ્ટોરાં, ક્લાઉડ કિચન, મોબાઇલ ફૂડ વિક્રેતાઓ, ફેરિયાઓ અને કેટરિગ સેવાઓ સુધીના તમામ વ્યવસાયોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. FSSAI અનુસાર, અખબાર છાપવામાં વપરાતી શાહીમાં વિવિધ રસાયણો, રંગદ્રવ્યો અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં ભારે ધાતુઓના નિશાન હોઈ શકે છે. જ્યારે ગરમ ખોરાક અખબારના સીધા સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે આ તત્વો ખોરાક સુધી પહોંચવાનું જોખમ વધે છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે આવા દૂષિત ખોરાકનું સતત સેવન કરવાથી તમારા સ્વાસ્થ્ય પર પ્રતિકૂળ અસર થઈ શકે છે. શરીરમાં આ હાનિકારક તત્વોના લાંબા સમય સુધી સંચયથી વિવિધ ગંભીર રોગોનું જોખમ વધી શકે છે. આ કારણોસર, ખાદ્ય સુરક્ષા એજન્સીઓ લાંબા સમયથી ખોરાકને સલામત અને સ્વચ્છ પેકેજિગમાં સંગ્રહિત કરવાની ભલામણ કરી રહી છે.
નિષ્ણાતો અનુસાર, છાપકામમાં વપરાતી શાહી અને રસાયણોને કારણે અખબાર માત્ર હાનિકારક નથી, પરંતુ તે ચેપ ફેલાવવાનું માધ્યમ પણ બની શકે છે. છાપકામ, સંગ્રહ, પરિવહન અને વિતરણ દરમિયાન, અખબારો ઘણા લોકોના સંપર્કમાં આવે છે, જેના કારણે તેમની સપાટી પર ધૂળ, ગંદકી, બેક્ટેરિયા અને અન્ય સુક્ષ્મસજીવો એકઠા થઈ શકે છે. જ્યારે ખોરાક અખબારના સીધા સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે આ હાનિકારક તત્વો શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે અને ખોરાકના ઝેર સહિત વિવિધ પેટની સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે. નિયમો અનુસાર, અખબારમાં ખોરાક સંગ્રહિત કરવા અથવા લપેટવાની પણ મંજૂરી નથી. ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણો (પેકેજિગ) નિયમો, ૨૦૧૮, ખોરાકને પેક કરવા, પીરસવા અથવા સંગ્રહિત કરવા માટે અખબારોના ઉપયોગ પર સ્પષ્ટપણે પ્રતિબંધ મૂકે છે.
ગ્રાહકોએ સતર્ક રહેવું જોઈએ; ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
FSSAI એ જનતાને આ બાબતે સતર્ક રહેવાની અપીલ કરી છે. જો કોઈ હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ, દુકાન કે રસ્તાની બાજુમાં સ્ટોલ પર અખબારોમાં લપેટીને ખોરાક પીરસવામાં આવતો હોય, તો તેઓ સંબંધિત અધિકારીઓને તેની જાણ કરી શકે છે. ખાદ્ય સુરક્ષા ધોરણોનું પાલન સુનિﾍતિ કરવા માટે, FSSAI અને વિવિધ રાજ્યોના ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગો સંયુક્ત રીતે નિરીક્ષણ કરશે. જો નિરીક્ષણ દરમિયાન કોઈ વ્યવસાય નિર્ધારિત નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતો જોવા મળશે, તો તેમની સામે ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા હેઠળ જરૂરી કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
